Altaussee to gmina uzdrowiskowa w Styrii (Steiermark), leżąca na wschodnim krańcu Salzkammergut — regionu jezior i gór obejmującego trzy kraje związkowe Austrii. Wioska liczy ok. 1880 mieszkańców i rozlokowana jest na wysokości 712 m n.p.m. przy szmaragdowym jeziorze Altausseer See, które nadaje jej charakter i nazwę. Altaussee należy do regionu turystycznego Ausseerland — obszaru, który od ponad stu lat przyciąga artystów, pisarzy i prominentnych gości wiedeńskich szukających spokoju z dala od stolicy.
Altausseer See — szmaragdowe jezioro u stóp Loser
Altausseer See ma powierzchnię 2,1 km² i maksymalną głębokość 73 metrów — dane potwierdzone przez Wikipedię i dane hydrologiczne (Altausseer See). Długość jeziora wynosi ok. 2,6 km, szerokość do 1 km. Woda jest czysta i przezroczysta, o delikatnym szmaragdowo-turkusowym odcieniu wynikającym z podłoża geologicznego i obecności skał wapiennych. Temperatura latem osiąga 18–22 °C w warstwie powierzchniowej — jezioro nadaje się do pływania od połowy czerwca do końca sierpnia.
Wokół jeziora prowadzi szlak spacerowy o długości 7,4 km (Uferpromenade), który obchodzi cały zbiornik i zajmuje ok. 2–2,5 h spokojnym krokiem. Trasa jest praktycznie płaska i dostępna dla rodzin z wózkami na odcinkach utwardzonych. Wypożyczalnia łódek wiosłowych i kajaków działa przy przystanku przy wiosce Altaussee — godzinny wynajem to popularny sposób na eksplorację jeziora od strony wody.
Salzwelten Altaussee — kopalnia soli ze skarbami II Wojny Światowej
Kopalnia soli Altaussee jest jedną z najstarszych czynnych kopalni solnych w Europie i jednocześnie — od 1943 r. — miejscem jednego z najbardziej znaczących ukryć dzieł sztuki w historii. W tunelach podziemnych nazistowscy funkcjonariusze zgromadzili około 6500 obrazów, rzeźb, mebli, monet i bibliotek — zarówno dzieła zrabowane z krajów okupowanych, jak i zbiory przeznaczone do planowanego przez Hitlera muzeum w Linzu (Sonderauftrag Linz). Łączna wartość zgromadzonych zbiorów szacowana była na kilka miliardów dolarów.
W końcowych tygodniach wojny, wiosną 1945 r., miejscowi górnicy i dyrekcja kopalni uniemożliwili realizację rozkazu wysadzenia tuneli — czym uratowali zarówno kolekcję, jak i samą kopalnię. Siły amerykańskie wkroczyły do Altaussee 8 maja 1945 r. i uruchomiły operację ewakuacji dzieł sztuki, która trwała do 1948 r. Opisują te zdarzenia — w uproszczonej formie fabularnej — film Monuments Men (2014). Kopalnia jest dziś częścią sieci turystyki Ausseerland i prowadzi zwiedzanie (Salzwelten Altaussee) w sezonie letnim.
Wciąż funkcjonuje jako czynna kopalnia soli — produkuje ok. 450 000 ton solanki rocznie pod zarządem Salinen Austria AG. Zwiedzający mogą obserwować część aktywnych tuneli i prac wydobywczych. Czas zwiedzania trasy turystycznej wynosi ok. 1,5–2 h; strój na wyjściu podziemnym jest wskazany cieplejszy, ponieważ temperatura pod ziemią utrzymuje się ok. 8–10 °C przez cały rok.
Loser — szczyt z perspektywą na Dachstein
Loser to szczyt o wysokości 1838 m n.p.m., dominujący nad Altaussee od strony północnej i trafnie zwany przez lokalnych mieszkańców „Ausseer Ohrwaschl” (Ucho Ausseerland) ze względu na charakterystyczny kształt. To najważniejszy punkt widokowy regionu Ausseerland.
Na szczyt prowadzi Loser Panoramastraße — 9-kilometrowa płatna droga samochodowa kończąca się na parkingu przy 1600 m. Stąd do szczytu pozostaje ok. 1 h marszu. Alternatywnie można wyjść pieszo od Altaussee — trasa zajmuje 2,5–3,5 h w zależności od wybranego wariantu. Po drodze do szczytu leży Augstsee — małe jezioro górskie na wysokości ok. 1600 m, popularne jako cel krótkiego spaceru z parkingu. Z wierzchołka Loser roztacza się panorama na Dachstein, Hoher Sarstein i cały kompleks jezior Ausseerland.
Loser ma też stację narciarską — kilka wyciągów i trasy widokowe działające zimą. Nie jest to duży ośrodek, ale popularna opcja lokalnego narciarstwa dla mieszkańców Ausseerland i turystów szukających spokojniejszej alternatywy dla tłocznych Alp zachodnich.
Ausseerland — Bad Aussee, Grundlsee, Toplitzsee
Altaussee jest częścią regionu Ausseerland, którego centrum administracyjnym i największą miejscowością jest Bad Aussee — oddalony o ok. 4 km. Bad Aussee bywa określany mianem geograficznego centrum Austrii — punkt ten wyznaczony jest przez zestawienie skrajnych współrzędnych kraju. Miasteczko uzdrowiskowe z kurortową infrastrukturą, kościołami historycznymi i centrum kulturalnym jest dobrą bazą wypadową dla zwiedzania całego regionu.
Grundlsee to drugie, większe jezioro Ausseerland — rozciąga się na ok. 5 km długości i jest popularne wśród żeglarzy i windsurferów. Toplitzsee — trzecie jezioro w dolinie, leżące nieco głębiej w lesie — otoczone jest legendą o nazistowskich skarbach spoczywających na dnie (ekspedycje nurkowe w XX w. odnajdywały zapieczętowane skrzynie, fałszywe banknoty funtowe z operacji Bernhard, nie stwierdzono złota). To miejsce przyciąga do dziś historyków i poszukiwaczy przygód.
Gdzie spać i kiedy jechać
Altaussee oferuje kilka pensjonatów i hoteli bezpośrednio przy jeziorze — dla tych, którzy chcą budzić się z widokiem na wodę i Loser. Alternatywą jest nocleg w Bad Aussee (4 km), gdzie baza noclegowa jest szersza i bardziej zróżnicowana cenowo. Hallstatt — ikoniczne jeziorne miasteczko Salzkammergut — leży od Altaussee ok. 30 km drogą przez Bad Ischl lub przez Bad Goisern, co czyni Altaussee dobrą bazą dla odwiedzenia obu miejsc w jednym wyjeździe.
Najlepszy sezon to czerwiec–wrzesień dla kąpieli w jeziorze i wędrówek górskich. Maj i październik to spokojniejsze miesiące z mniejszą liczbą turystów i niższymi cenami, ale pogoda bywa kapryśna. Zimą region jest spokojny — Loser działa jako lokalny ośrodek narciarski, ale skala jest niewielka. Dobrym punktem startowym dla regionalnych połączeń jest Bad Ischl (30 km) — historyczna siedziba cesarza Franciszka Józefa, z połączeniem kolejowym i autobusowym do Altaussee. Mondsee po drugiej stronie Salzkammergut to osobna wycieczka jednodniowa (ok. 90 km).
Altaussee w jednym akapicie — cisza Styrii z historycznym ciężarem
Altaussee to jedna z tych miejscowości, o których trudno napisać bez użycia słowa „spokojna” — i które naprawdę na ten epitet zasługują. Wioska licząca ok. 1880 mieszkańców leży w Styrii (Steiermark), na wschodnim krańcu Salzkammergutu, tam gdzie region zaczyna się stylizować na Styrię: ciut bardziej zielona, ciut mniej znana zagranicznym turystom, ciut spokojniejsza niż Hallstatt czy Mondsee. Jezioro Altausseer See na 712 m n.p.m. ma turkusową wodę i jest otoczone lasem — atmosfera jest bliżej alpejskiej wioski niż kurortu narciarskiego. Artystom i pisarzom z Wiednia kojarzyło się z azylem — i nadal tak działa na przyjezdnych z dużych miast.
Artyści i prominentni goście Altaussee
Altaussee przez ponad sto lat przyciągało wiedeńską inteligencję i elity kultury. Hugo von Hofmannsthal — librecista Richarda Straussa — przyjeżdżał tu regularnie i napisał część swoich librett w ciszy Ausseerland. Arthur Schnitzler, autor „Reigen”, odwiedzał region jako część wiedeńskiego środowiska artystycznego. W XX wieku tradycję tę podtrzymywali pisarze i malarze szukający ucieczki od stolicy. Dziś ta kulturalna historia sprawia, że region Ausseerland ma ponadprzeciętnie aktywny program kulturalny latem — festiwale muzyczne, wystawy plenerowe i plenery malarskie. Centrum informacji o wydarzeniach kulturalnych: ausseerland.at.
Dojazd do Altaussee i połączenia regionalne
Altaussee nie leży przy żadnej większej trasie tranzytowej — dojazd wymaga zjazdu z drogi Salzburg–Graz i kilkunastu km przez Bad Aussee. Z Polski najwygodniej przez Salzburg (ok. 3,5 h dalej do Altaussee) lub przez Wiedeń i autostradę A2 (przez Graz, potem na północ przez Liezen). Trasa z Krakowa: ok. 620–650 km przez Wiedeń i Graz, ok. 6,5 h.
Połączenie kolejowe: do Bad Aussee kursują pociągi ÖBB (linia Attnang-Puchheim – Stainach-Irdning), a stamtąd autobus lokalny do Altaussee (kilka kilometrów, ok. 10 min). Bez samochodu podróż z Wiednia zajmuje ok. 3,5–4 h z przesiadkami. Samochód jest wygodniejszy do zwiedzania jeziora (miejsca parkingowe przy kąpielisku i przy szlaku Loser Panoramastraße) i wycieczek do Toplitzsee i Grundlsee. Centrum turystyczne Ausseerland z aktualnym rozkładem i mapami szlaków: ausseerland.at.
Najczęstsze pytania
Czy z Altaussee dojadę do Hallstatt?
Tak, ale nie ma bezpośredniego połączenia autobusowego — droga z Altaussee do Hallstatt prowadzi przez Bad Ischl lub Bad Goisern i zajmuje ok. 35–50 min samochodem (30–40 km w zależności od trasy). Możliwe jest połączenie publicznym środkiem komunikacji z przesiadką w Bad Ischl (autobus + pociąg), ale zajmuje ok. 1,5–2 h. Dla większości turystów najwygodniejszy jest samochód lub wycieczka zorganizowana z Gmunden lub Bad Ischl.
Salzwelten Altaussee czy Hallstatt — która kopalnia?
Obie kopalnie soli są czynne jako atrakcje turystyczne i należą do sieci Salzwelten. Różnica jest znacząca: kopalnia w Hallstatt jest starsza (prehistoryczna, celtycka) i bardziej znana turystycznie — kolejki w sezonie są tam bardzo długie. Altaussee jest mniej oblegana, oferuje unikalny kontekst historyczny związany z II WŚ i ukryciem dzieł sztuki. Dla odwiedzających zainteresowanych historią najnowszą Altaussee jest często interesującym wyborem — dla szukających spektakularnych przeżyć górnictwa prehistorycznego — Hallstatt.
Można pływać w Altausseer See?
Tak — Altausseer See jest jeziorem kąpielowym. Temperatura wody latem (lipiec–sierpień) dochodzi do 18–22 °C. Przy wiosce jest kąpielisko z pomostem i trawnikiem. Woda jest szczególnie czysta — jezioro jest monitorowane ekologicznie i ma doskonałą jakość (kąpiel oficjalnie dopuszczona przez służby sanitarne). Sezon kąpielowy trwa orientacyjnie od połowy czerwca do końca sierpnia.
Loser pieszo czy autem?
Loser Panoramastraße to płatna droga dojazdowa — wjazd autem do parkingu na 1600 m skraca czas podejścia do szczytu do ok. 1 h. Pieszo z Altaussee (droga alternatywna) — 2,5–3,5 h w górę i tyle samo w dół. Dla rodzin z dziećmi i turystów kondycyjnie niezaawansowanych auta jest zdecydowanie praktyczniejsze. Piechurzy z czasem i dobrą kondycją docenią wariant pieszy za niższe koszty i pełne doświadczenie alpejskiego podejścia.
